Onderverdeling · Hoofdstuk 91 · Post 9101

9101.19

9101.19: Polshorloges, elektrisch werkend, ook indien met ingebouwd: andere

Officiële omschrijving andere

Onderverdeling 9101.19 hoort bij post 9101 (‘Polshorloges, zakhorloges en dergelijke horloges’) in hoofdstuk 91.

Wat u betaalt

Invoer: EU

Invoerrecht 4,5 MIN 0,3 € p/st MAX 0,8 € p/st derdelandenrecht afhankelijk van het land van oorsprong
Aanvullende rechten en heffingen 2 aanvullende maatregelen Invoervereisten: 7
Btw bij invoer algemeen tarief van de lidstaat van invoer, 17% tot 27%
Invoerrechten berekenenInvoerrechten en belastingen berekenen →

Tarieven per nationale tariefregel · Gecombineerde nomenclatuur van de EU

Tariefregels (EU) →
  1. 9101 19 00 andere 4,5 MIN 0,3 € p/st MAX 0,8 € p/stp/st

Aanvullende rechten en invoervoorschriften

Heffingen bovenop het invoerrecht en voorschriften waaraan de goederen aan de grens moeten voldoen.

Aanvullende rechten en heffingen 3

  • Recht op zendingen van geringe waardeDouanerecht voor zending van geringe waarde 3 EUR
    Geldt voor goederen uit
    alle landen
    Geldig
    tot 31 oktober 2026
    Rechtshandeling
    Regulation 0382/26
  • Recht op zendingen van geringe waardeDouanerecht voor zending van geringe waarde 3 EUR
    Geldt voor goederen uit
    alle landen
    Geldig
    vanaf 1 november 2026
    Rechtshandeling
    Regulation 0382/26
    Documenten
    • C127 Identificatiecode van het handelsproduct
    • C128 Niet-gestandaardiseerde productidentificatie van de fabrikant
    • C129 Gestandaardiseerde productidentificatie van de fabrikant
    • Y081 Er bestaat geen gestandaardiseerde productidentificatie voor het aangegeven product
  • BehandelingskostenAfhandelingsvergoeding van de Unie 2 EUR
    Geldt voor goederen uit
    alle landen
    Geldig
    vanaf 1 november 2026
    Rechtshandeling
    Regulation 2108/26
    Documenten
    • Y126 Goods sold in distance sales

Invoervereisten 8

  • InvoercontroleBeperking van het vrije verkeer
    Geldt voor goederen uit
    Irak, Syrië
    Rechtshandeling
    Regulation 1210/03, Regulation 1332/13
  • InvoercontroleInvoercontrole – CITES
    Geldt voor goederen uit
    alle landen
    Rechtshandeling
    Regulation 0966/23
    Documenten
    • C400 Overlegging van het benodigde certificaat "CITES"
    • Y900 De aangegeven goederen zijn niet opgenomen in het Verdrag van Washington (CITES)
  • Invoercontrole
    Geldt voor goederen uit
    Belarus
    Rechtshandeling
    Regulation 0765/06
    Documenten
    • Y734 De verbodsbepalingen van artikel 1 novodecies quater, lid 1, van Verordening (EU) nr.765/2006 van de Raad zijn niet van toepassing (zie vrijstellingen in artikel 1 novodecies quater, lid 4)
    • Y740 Andere goederen dan die waarop de verbodsbepalingen van artikel 1 novodecies quater, lid 1, van Verordening (EU) nr. 765/2006 van toepassing zijn
    • L151 Invoervergunning op grond van artikel 1 novodecies quater lid 5, van Verordening (EU) nr. 765/2006 van de Raad
    • Y870 Goederen die het grondgebied van de douane-unie van de EU zijn binnengekomen en bij de douaneautoriteiten zijn aangebracht vóór de inwerkingtreding of de datum van toepassing van deze sanctie, naargelang welke datum het laatst valt (zie artikel 8 septies van Verordening (EU) nr. 765/2006)
  • InvoercontroleControle bij invoer van luxegoederen
    Geldt voor goederen uit
    Noord-Korea
    Rechtshandeling
    Regulation 2062/17
    Documenten
    • Y945 Niet-commerciële goederen voor persoonlijk gebruik van reizigers die deel uitmaken van hun bagage (art. 10, lid 2, van Verordening (EU) 2017/1509)
    • Y946 Goederen die noodzakelijk zijn voor officiële doeleinden van diplomatieke of consulaire missies van de lidstaten in Noord-Korea of van internationale organisaties die overeenkomstig het internationale recht immuniteit genieten, of voor de persoonlijke goederen van hun personeel (art. 10, lid 3, van Verordening (EU) 2017/1509)
  • Invoercontrole
    Geldt voor goederen uit
    Oekraïne
    Rechtshandeling
    Regulation 0692/14
    Documenten
    • Y997 Goederen die niet afkomstig zijn uit of bestemd zijn voor de Krim of Sebastopol (artikel 2, onder a), en artikel 2 ter, lid 1, van Verordening (EU) nr. 692/2014 van de Raad)
    • N864 Factuurverklaring of oorsprongsverklaring, opgesteld door een exporteur op een factuur of op een ander handelsdocument.
    • N954 Certificaat inzake goederenverkeer EUR. 1
  • Invoercontrole
    Geldt voor goederen uit
    Oekraïne
    Rechtshandeling
    Regulation 0263/22
    Documenten
    • Y984 Goederen die niet afkomstig zijn uit of niet bestemd zijn voor de niet onder regeringsgezag vallende gebieden van Oekraïne in de oblasten Donetsk, Kherson, Luhansk en Zaporizhzhia
    • N954 Certificaat inzake goederenverkeer EUR. 1
    • N864 Factuurverklaring of oorsprongsverklaring, opgesteld door een exporteur op een factuur of op een ander handelsdocument.
  • Invoercontrole
    Geldt voor goederen uit
    alle landen behalve Rusland
    Rechtshandeling
    Regulation 0833/14
    Documenten
    • L146 Invoervergunning op grond van artikel 3 septdecies, lid 7, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad
    • L147 Bewijs van het land van oorsprong van de diamanten of diamant bevattende producten die in een derde land als basismateriaal voor de verwerking van het product worden gebruikt (artikel 3 septdecies, lid 10, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad)
    • C101 Certificaat, op basis van een ingediende voorraadaangifte, afgegeven door de in bijlage XXXVIIIB bij Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad vermelde autoriteit
    • Y704 De verbodsbepalingen van artikel 3 septdecies, lid 1 - 4, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad zijn niet van toepassing (zie vrijstellingen in artikel 3 septdecies, lid 6)
    • Y705 Diamanten met een gewicht van minder dan 0.5 karaat of minder dan 0.1 gram
    • Y872 Andere goederen dan die waarop de verbodsbepalingen van artikel 3 septdecies, lid 1, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van toepassing zijn
    • Y873 Goederen die niet via het grondgebied van Rusland worden vervoerd
    • Y859 Goederen die het grondgebied van de douane-unie van de EU zijn binnengekomen en bij de douaneautoriteiten zijn aangebracht vóór de inwerkingtreding of de datum van toepassing van deze sanctie, naargelang welke datum het laatst valt (zie artikel 12 sexies van Verordening (EU) nr. 833/2014)
    • Y709 Bewijs van de datum van eerste invoer in de Europese Unie
    • Y711 Bewijs van de datum van definitieve verwerking of vervaardiging in het derde land
    • Y712 De verbodsbepalingen van artikel 3 septdecies, lid 4, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad zijn niet van toepassing (zie vrijstellingen in artikel 3 septdecies, lid 13)
    • Y699 Producten die zich fysiek in een verwerkte of vervaardigde staat in een derde land bevonden vóór de datum waarop het desbetreffende verbod van toepassing werd (artikel 3 septdecies, lid 12, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad)
  • Invoercontrole
    Geldt voor goederen uit
    Rusland
    Rechtshandeling
    Regulation 0833/14
    Documenten
    • L146 Invoervergunning op grond van artikel 3 septdecies, lid 7, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad
    • C101 Certificaat, op basis van een ingediende voorraadaangifte, afgegeven door de in bijlage XXXVIIIB bij Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad vermelde autoriteit
    • Y704 De verbodsbepalingen van artikel 3 septdecies, lid 1 - 4, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad zijn niet van toepassing (zie vrijstellingen in artikel 3 septdecies, lid 6)
    • Y872 Andere goederen dan die waarop de verbodsbepalingen van artikel 3 septdecies, lid 1, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van toepassing zijn
    • Y859 Goederen die het grondgebied van de douane-unie van de EU zijn binnengekomen en bij de douaneautoriteiten zijn aangebracht vóór de inwerkingtreding of de datum van toepassing van deze sanctie, naargelang welke datum het laatst valt (zie artikel 12 sexies van Verordening (EU) nr. 833/2014)
    • Y709 Bewijs van de datum van eerste invoer in de Europese Unie
    • Y711 Bewijs van de datum van definitieve verwerking of vervaardiging in het derde land
    • Y712 De verbodsbepalingen van artikel 3 septdecies, lid 4, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad zijn niet van toepassing (zie vrijstellingen in artikel 3 septdecies, lid 13)
    • Y699 Producten die zich fysiek in een verwerkte of vervaardigde staat in een derde land bevonden vóór de datum waarop het desbetreffende verbod van toepassing werd (artikel 3 septdecies, lid 12, van Verordening (EU) nr. 833/2014 van de Raad)

Preferentiële tarieven per land

Akkoord of regelingLandenTarief
derdelandenrecht (geen akkoord)—4,5 MIN 0,3 € p/st MAX 0,8 € p/st
GSP-EBA (bijzondere regeling voor de minst ontwikkelde landen - Everything But Arms)
Afghanistan, Angola, Bangladesh, Benin en nog 42

Afghanistan, Angola, Bangladesh, Benin, Bhutan, Burkina Faso, Burundi, Cambodja, Centraal-Afrikaanse Republiek, Comoren, Congo-Kinshasa, Djibouti, Eritrea, Ethiopië, Gambia, Guinee, Guinee-Bissau, Haïti, Jemen, Kiribati, Laos, Lesotho, Liberia, Madagaskar, Malawi, Mali, Mauritanië, Mozambique, Myanmar (Birma), Nepal, Niger, Oeganda, Oost-Timor, Rwanda, Salomonseilanden, Sao Tomé en Principe, Senegal, Sierra Leone, Soedan, Somalië, Tanzania, Togo, Tsjaad, Tuvalu, Zambia, Zuid-Soedan

Vrij
CARIFORUM
Antigua en Barbuda, Bahama’s, Barbados, Belize en nog 10

Antigua en Barbuda, Bahama’s, Barbados, Belize, Dominica, Dominicaanse Republiek, Grenada, Guyana, Jamaica, Saint Kitts en Nevis, Saint Lucia, Saint Vincent en de Grenadines, Suriname, Trinidad en Tobago

Vrij
LGO (Landen en Gebieden Overzee)
Antarctica, Aruba, Caribisch Nederland, Curaçao en nog 8

Antarctica, Aruba, Caribisch Nederland, Curaçao, Frans-Polynesië, Franse Gebieden in de zuidelijke Indische Oceaan, Groenland, Nieuw-Caledonië, Saint-Barthélemy, Saint-Pierre en Miquelon, Sint-Maarten, Wallis en Futuna

Vrij
SAP - Algemene regelingen
Congo-Brazzaville, Cookeilanden, India, Indonesië en nog 7

Congo-Brazzaville, Cookeilanden, India, Indonesië, Kenia, Micronesia, Nigeria, Niue, Syrië, Tadzjikistan, Vanuatu

Vrij
GSP+ (een bijzondere stimuleringsregeling voor duurzame ontwikkeling en goed bestuur)
Bolivia, Filipijnen, Kaapverdië, Kirgizië en nog 4

Bolivia, Filipijnen, Kaapverdië, Kirgizië, Mongolië, Oezbekistan, Pakistan, Sri Lanka

Vrij
Midden-Amerika Costa Rica, El Salvador, Guatemala, Honduras, Nicaragua, Panama Vrij
Mercosur Argentinië, Brazilië, Paraguay, Uruguay Vrij
SADC EPA Botswana, Eswatini, Namibië Vrij
Europese Economische Ruimte IJsland, Liechtenstein, Noorwegen Vrij
Staten in oostelijk en zuidelijk Afrika Mauritius, Seychellen, Zimbabwe Vrij
douane-unie EU–Andorra Andorra Vrij
overeenkomst EU–Albanië Albanië Vrij
overeenkomst EU–Bosnië en Herzegovina Bosnië en Herzegovina Vrij
overeenkomst EU–Canada Canada Vrij
overeenkomst EU–Zwitserland Zwitserland Vrij
overeenkomst EU–Ivoorkust Ivoorkust Vrij
overeenkomst EU–Chili Chili Vrij
overeenkomst EU–Kameroen Kameroen Vrij
overeenkomst EU–Colombia Colombia Vrij
overeenkomst EU–Algerije Algerije Vrij
overeenkomst EU–Ecuador Ecuador Vrij
overeenkomst EU–Egypte Egypte Vrij
Preferentiële oorsprong overeenkomstig de overeenkomst in de vorm van een briefwisseling tussen de Europese Unie en het Koninkrijk Marokko over de wijziging van de Protocollen nrs. 1 en 4 van de Euro-mediterrane overeenkomst waarbij een associatie tot stand wordt gebracht tussen de Europese Gemeenschappen en hun lidstaten, enerzijds, en het Koninkrijk Marokko, anderzijds. Westelijke Sahara Vrij
overeenkomst EU–Fiji Fiji Vrij
overeenkomst EU–Faeröer Faeröer Vrij
overeenkomst EU–Verenigd Koninkrijk Verenigd Koninkrijk Vrij
overeenkomst EU–Georgië Georgië Vrij
overeenkomst EU–Ghana Ghana Vrij
overeenkomst EU–Israël Israël Vrij
overeenkomst EU–Jordanië Jordanië Vrij
overeenkomst EU–Japan Japan Vrij
overeenkomst EU–Zuid-Korea Zuid-Korea Vrij
overeenkomst EU–Libanon Libanon Vrij
overeenkomst EU–Marokko Marokko Vrij
overeenkomst EU–Moldavië Moldavië Vrij
overeenkomst EU–Montenegro Montenegro Vrij
overeenkomst EU–Noord-Macedonië Noord-Macedonië Vrij
overeenkomst EU–Mexico Mexico Vrij
overeenkomst EU–Nieuw-Zeeland Nieuw-Zeeland Vrij
overeenkomst EU–Peru Peru Vrij
overeenkomst EU–Papoea-Nieuw-Guinea Papoea-Nieuw-Guinea Vrij
overeenkomst EU–Palestijnse gebieden Palestijnse gebieden Vrij
overeenkomst EU–Servië Servië Vrij
overeenkomst EU–Singapore Singapore Vrij
douane-unie EU–San Marino San Marino Vrij
overeenkomst EU–Tunesië Tunesië Vrij
douane-unie EU–Turkije Turkije Vrij
overeenkomst EU–Oekraïne Oekraïne Vrij
overeenkomst EU–Verenigde Staten Verenigde Staten Vrij
overeenkomst EU–Vietnam Vietnam Vrij
overeenkomst EU–Samoa Samoa Vrij
overeenkomst EU–Kosovo Kosovo Vrij
overeenkomst EU–Zuid-Afrika Zuid-Afrika Vrij

EU: invoer per maand

laatste 12 maanden€ 8,5 mln.+82,9% · vorige 12 maanden
Gemiddelde invoerprijs€ 644,21 per kg
Preferentieel tarief18%18% ingevoerd tegen een preferentieel tarief
jan 2024: € 652Kfeb 2024: € 559Kmrt 2024: € 438Kapr 2024: € 485Kmei 2024: € 1,3 mln.jun 2024: € 485Kjul 2024: € 1,2 mln.aug 2024: € 469Ksep 2024: € 349Kokt 2024: € 472Knov 2024: € 343Kdec 2024: € 515Kjan 2025: € 391Kfeb 2025: € 245Kmrt 2025: € 347Kapr 2025: € 440Kmei 2025: € 451Kjun 2025: € 388Kjul 2025: € 345Kaug 2025: € 355Ksep 2025: € 402Kokt 2025: € 313Knov 2025: € 626Kdec 2025: € 1,4 mln.jan 2026: € 764Kfeb 2026: € 489Kmrt 2026: € 966Kapr 2026: € 1,5 mln.mei 2026: € 668Kjun 2026: € 534Kjul 2026: € 307Kaug 2026: € 597K 202420252026
Gegevens tot en met augustus 2026 (voorlopig) · Maandcijfers: Eurostat Comext (CC BY 4.0), HMRC (OGL v3.0)

Belangrijkste leveranciers, laatste 12 maanden

LandWaardeAandeelVerandering
Zwitserland € 5,5 mln. 64,5% +115,2%
China € 940K 11,1% +21,4%
Japan € 432K 5,1% +16,2%
Hongkong SAR van China € 357K 4,2% +105,2%
Verenigd Koninkrijk € 299K 3,5% +102,1%
Verenigde Staten € 265K 3,1% +55,9%
Noorwegen € 120K 1,4% +461,8%
Kaaimaneilanden € 83K 1% —

Dezelfde onderverdeling in andere tarieven

Wereldhandel in 2024

9101.19 · US$ 319,6 mln.

Handelswaarde (US$) geen gemelde handel < US$ 88,8KUS$ 88,8K+US$ 1,4 mln.+US$ 5,8 mln.+> US$ 24,7 mln.

Export: 118
  1. Zwitserland: US$ 86,7 mln.
  2. Saoedi-Arabië: US$ 38,1 mln.
  3. Hongarije: US$ 27,1 mln.
  4. China: US$ 24,7 mln.
  5. Spanje: US$ 22,2 mln.
  6. Italië: US$ 14 mln.
  7. Verenigde Staten: US$ 11,7 mln.
  8. Thailand: US$ 10,5 mln.
  9. Israël: US$ 10,5 mln.
  10. Duitsland: US$ 6,2 mln.
  11. Hongkong SAR van China: US$ 5,8 mln.
  12. Frankrijk: US$ 5 mln.
  13. Zuid-Korea: US$ 4,9 mln.
  14. Singapore: US$ 4,7 mln.
  15. Japan: US$ 4,4 mln.
  16. Verenigd Koninkrijk: US$ 4,3 mln.
  17. Roemenië: US$ 4,2 mln.
  18. India: US$ 4 mln.
  19. Denemarken: US$ 3,9 mln.
  20. Zuid-Afrika: US$ 2,7 mln.
  21. Oostenrijk: US$ 2,7 mln.
  22. Bulgarije: US$ 1,7 mln.
  23. Portugal: US$ 1,5 mln.
  24. Polen: US$ 1,5 mln.
  25. Zweden: US$ 1,5 mln.
  26. Taiwan: US$ 1,4 mln.
  27. Cyprus: US$ 1,4 mln.
  28. Maleisië: US$ 945,6K
  29. Montenegro: US$ 811,5K
  30. Griekenland: US$ 775,8K
  31. Koeweit: US$ 766,7K
  32. Nederland: US$ 765,2K
  33. Noorwegen: US$ 729,8K
  34. Brazilië: US$ 681,6K
  35. Bahrein: US$ 678,4K
  36. België: US$ 670,9K
  37. Ierland: US$ 562,3K
  38. Tsjechië: US$ 515,2K
  39. Filipijnen: US$ 441,4K
  40. Australië: US$ 390,7K
  41. Luxemburg: US$ 351,7K
  42. Canada: US$ 324,5K
  43. Letland: US$ 243,1K
  44. Estland: US$ 222,9K
  45. Rusland: US$ 211,2K
  46. Turkije: US$ 206,8K
  47. Dominicaanse Republiek: US$ 186K
  48. Indonesië: US$ 177K
  49. Verenigde Arabische Emiraten: US$ 160,6K
  50. Slowakije: US$ 155,8K
  51. Vietnam: US$ 155,4K
  52. Costa Rica: US$ 127,7K
  53. Brunei: US$ 90,7K
  54. Kroatië: US$ 88,8K
  55. Chili: US$ 72,2K
  56. Finland: US$ 70,1K
  57. Macau SAR van China: US$ 65,1K
  58. Panama: US$ 63,4K
  59. IJsland: US$ 57,7K
  60. Qatar: US$ 56,3K

Grootste exporteurs

PlaatsLandWaardeAandeel
1 Zwitserland US$ 86,7 mln. 27,1%
2 Saoedi-Arabië US$ 38,1 mln. 11,9%
3 Hongarije US$ 27,1 mln. 8,5%
4 China US$ 24,7 mln. 7,7%
5 Spanje US$ 22,2 mln. 7%
6 Italië US$ 14 mln. 4,4%
7 Verenigde Staten US$ 11,7 mln. 3,6%
8 Thailand US$ 10,5 mln. 3,3%
9 Israël US$ 10,5 mln. 3,3%
10 Duitsland US$ 6,2 mln. 2%

Grootste importeurs

PlaatsLandWaardeAandeel
1 Maleisië US$ 60,1 mln. 18,8%
2 India US$ 42,2 mln. 13,2%
3 Bahrein US$ 35,6 mln. 11,1%
4 Hongkong SAR van China US$ 35,1 mln. 11%
5 Polen US$ 22,5 mln. 7,1%
6 Verenigde Staten US$ 12 mln. 3,8%
7 Verenigde Arabische Emiraten US$ 11,1 mln. 3,5%
8 Nederland US$ 10,5 mln. 3,3%
9 Zwitserland US$ 10,3 mln. 3,2%
10 Italië US$ 8,3 mln. 2,6%

In de gecombineerde nomenclatuur geldt voor de enige tariefregel onder onderverdeling 9101.19 een specifiek of samengesteld recht in plaats van een percentage.

In het Turkse douanetarief geldt voor de enige tariefregel onder onderverdeling 9101.19 een specifiek of samengesteld recht in plaats van een percentage.

Voor goederen uit 153 landen geldt in de EU geen invoerrecht dankzij handelsakkoorden en preferentiële regelingen zoals GSP-EBA en CARIFORUM; het derdelandenrecht bedraagt .

Van september 2025 tot en met augustus 2026 bedroeg de invoer van deze goederen in de EU € 8,5 mln. (+83% ten opzichte van de twaalf maanden daarvoor); de grootste leverancier was Zwitserland met 65% van de invoer, gevolgd door China.

In 2024 werden wereldwijd deze goederen ter waarde van US$ 319,6 mln. uitgevoerd (−6,4% op jaarbasis).

Het grootste deel van de export kwam uit Zwitserland (US$ 86,7 mln.), op afstand gevolgd door Saoedi-Arabië.

Vragen en antwoorden

Wat is de HS-code van ‘Polshorloges, elektrisch werkend, ook indien met ingebouwd: andere’?

‘Polshorloges, elektrisch werkend, ook indien met ingebouwd: andere’ valt onder onderverdeling 9101.19 van het geharmoniseerd systeem, onderdeel van post 9101 (afdeling XVIII). Bij invoer in Nederland wordt de code aangevuld tot een tiencijferige TARIC-code.

Hoeveel invoerrecht geldt voor ‘Polshorloges, elektrisch werkend’ in de VS?

In het Amerikaanse douanetarief (HTSUS) is invoer onder 9101.19 uit landen zonder preferentiële handelsovereenkomst vrij van invoerrecht. Preferentiële tarieven, antidumpingrechten en btw zijn niet meegerekend.

Welk land is de grootste exporteur van ‘Polshorloges, elektrisch werkend’?

Zwitserland, met US$ 86,7 mln. in 2024 (27,1% van de wereldexport).

Uit welke landen kunnen goederen van onderverdeling 9101.19 zonder invoerrecht in de EU worden ingevoerd?

Voor goederen uit 153 landen geldt op grond van een handelsakkoord of preferentiële regeling een tarief van 0%, bijvoorbeeld onder GSP-EBA, CARIFORUM en LGO. De goederen moeten voldoen aan de oorsprongsregels van het akkoord en de importeur moet over een oorsprongsbewijs beschikken; anders geldt het derdelandenrecht van . Kies hierboven een land van oorsprong om het tarief voor dat land te zien.

Uit welke landen voert de EU goederen van onderverdeling 9101.19 in?

In de twaalf maanden tot en met augustus 2026 waren de grootste leveranciers Zwitserland (65%), China (11%) en Japan (5%), bij een totale invoer van € 8,5 mln.