Oorsprongsbewijs: EUR.1, EUR-MED, A.TR, REX en meer

Oorsprong, preferentie en bewijs: drie aparte vragen

Een preferentieel recht vereist drie dingen tegelijk. De goederen moeten onder een overeenkomst of regeling vallen. Ze moeten voldoen aan de oorsprongsregels daarvan (geheel verkregen, of voldoende be- of verwerkt volgens de productspecifieke regel). En de importeur moet het bewijs hebben dat de overeenkomst voorschrijft, correct en op tijd afgegeven.

Niet-preferentiële oorsprong is een ander begrip. Die bepaalt de herkomstmarkering, antidumpingrechten en sommige sancties, en wordt aangetoond met een certificaat van oorsprong van een Kamer van Koophandel. Dat certificaat geeft nooit recht op een preferentieel tarief.

Certificaten inzake goederenverkeer: EUR.1 en EUR-MED

EUR.1 is het klassieke certificaat inzake goederenverkeer, gebruikt in de meeste EU-overeenkomsten van de oudere generatie, in de pan-Euro-mediterrane (PEM) zone en in de overeenkomst tussen het VK en Turkije. De exporteur vult het in en de douane (of een gemachtigde instantie) van het land van uitvoer viseert het.

EUR-MED is de PEM-variant. Daarop staat of diagonale cumulatie is toegepast. De herziene regels van de PEM-Conventie gelden sinds 1 januari 2025; de overgangsperiode waarin bedrijven konden kiezen tussen oude en nieuwe regels liep tot en met 31 december 2025.

Onder de PEM-regels kan een factuurverklaring het certificaat vervangen als de exporteur een toegelaten exporteur is, of voor zendingen van producten van oorsprong met een totale waarde van niet meer dan €6.000.

A.TR: de douane-unie tussen de EU en Turkije

Het certificaat inzake goederenverkeer A.TR is geen oorsprongsbewijs. Het toont aan dat goederen zich in het vrije verkeer in de EU of in Turkije bevinden, de voorwaarde voor rechtenvrij verkeer binnen de douane-unie (Besluit 1/95 van de Associatieraad EG-Turkije).

Goederen die in China zijn gemaakt en in Turkije in het vrije verkeer zijn gebracht, kunnen dus met een A.TR naar de EU zonder EU-douanerecht te betalen, mits alle invoerrechten in Turkije zijn voldaan.

Wat de A.TR wel en niet dekt

• Gedekt: industriële producten en het industriële bestanddeel van verwerkte landbouwproducten.
• Niet gedekt: basislandbouwproducten, die onder de landbouwpreferenties EU-Turkije van 1998 vallen en een EUR.1 of EUR-MED met oorsprongsregels nodig hebben.
• Niet gedekt: kolen- en staalproducten (voormalige EGKS-goederen), waarvoor een aparte vrijhandelsovereenkomst met oorsprongsregels en EUR.1 of EUR-MED geldt.
• Geen schild tegen handelsmaatregelen: EU-antidumpingrechten op goederen van een bepaalde oorsprong blijven gelden, en sommige maatregelen zijn uitgebreid tot goederen die uit Turkije worden verzonden.
• Geen preferentie in derde landen: een A.TR geeft Turkse goederen geen toegang tot de preferenties van EU-vrijhandelsovereenkomsten met andere partners.

Oorsprongsverklaringen en REX

Nieuwere EU-overeenkomsten (Canada, Japan, Vietnam, het VK, Nieuw-Zeeland en andere) werken met zelfcertificering: de exporteur zet een oorsprongsverklaring op de factuur of een ander handelsdocument. Boven €6.000 moet een EU-exporteur geregistreerd zijn in het systeem van geregistreerde exporteurs (REX) en het REX-nummer vermelden. Sommige overeenkomsten staan ook toe dat de claim steunt op de kennis van de importeur.

Het SAP van de EU gebruikt REX sinds 2017. Exporteurs in begunstigde landen registreren zich bij hun autoriteiten en stellen een oorsprongsverklaring op; zendingen van producten van oorsprong tot €6.000 mogen door elke exporteur worden gedekt.

SAP-formulier A: de voorgeschiedenis

Certificaten formulier A waren decennialang het SAP-bewijs. De EU heeft ze voor haar SAP uitgefaseerd tijdens de overgang naar REX, die op 30 juni 2020 afliep. Formulier A wordt niet meer aanvaard bij invoer onder het SAP van de EU. De huidige SAP-verordening (EU) nr. 978/2012 is verlengd tot en met 31 december 2027.

Het VK en Turkije

De handelsovereenkomst tussen het VK en Turkije geldt sinds 1 januari 2021. Ze omvat industriële goederen en bepaalde landbouwproducten, met oorsprongsregels in een protocol naar het model van de PEM-regels. Het bewijs is een certificaat inzake goederenverkeer EUR.1 of een factuurverklaring.

De overeenkomst staat cumulatie met materialen en be- of verwerking uit de EU toe (behalve be- of verwerking voor textiel) in de handel tussen het VK en Turkije, zolang de be- of verwerking in de exporterende partij verder gaat dan minimale bewerkingen. Dat is van belang omdat Turkse toeleveringsketens vaak EU-materialen bevatten.

Het VK en Turkije onderhandelen over een uitgebreide overeenkomst voor diensten, digitale handel en investeringen. De vierde ronde vond plaats in Londen in februari 2026. Tot een nieuwe overeenkomst in werking treedt, geldt het huidige protocol.

Cumulatie in gewone taal

Met cumulatie mag u materialen uit een andere partner als materialen van oorsprong meetellen, zodat uw product ook in aanmerking komt als de lokale toegevoegde waarde laag is.

• Bilateraal: materialen uit de importerende partij gelden als materialen van oorsprong.
• Diagonaal: materialen uit andere landen in dezelfde zone tellen mee, als ze allemaal overeenkomsten met identieke regels hebben (de PEM-zone; Turkije past in 2026 diagonale cumulatie toe met Servië, Moldavië, Egypte en Albanië onder de herziene PEM-regels).
• Volledig: be- of verwerking in meerdere partners telt op, ook als geen enkele fase op zich de oorsprong verleent (in de EER, en tussen de EU en Algerije, Marokko en Tunesië).
• Uitgebreid: bijzondere gevallen waarin materialen uit een derde land meetellen waarmee beide partijen overeenkomsten hebben.

Preferentie claimen na de invoer

Ontbreekt het bewijs op het moment van de aangifte, dan kunt u meestal het volledige recht betalen en later terugbetaling vragen. In de EU is terugbetaling op grond van artikel 117 van het douanewetboek van de Unie mogelijk binnen drie jaar na de mededeling van de douaneschuld.

Een EUR.1 of EUR-MED kan achteraf worden afgegeven door de autoriteiten van het land van uitvoer en moet dan als zodanig zijn gemarkeerd. Een oorsprongsverklaring kan meestal na de uitvoer worden opgesteld, binnen de termijnen van de overeenkomst.

In het VK kunt u te veel betaalde rechten binnen drie jaar via HMRC terugvragen met de C285-procedure. In de VS is een claim na invoer voor een vrijhandelspreferentie (bijvoorbeeld onder USMCA) in het algemeen mogelijk binnen één jaar na invoer.

• Bewaar de langlopende leveranciersverklaringen en kostprijsgegevens: verificatieverzoeken kunnen jaren later komen.
• Controleer de tekst van de verklaring: overeenkomsten schrijven exacte bewoordingen voor.
• Gebruik leveranciersverklaringen, ook langlopende leveranciersverklaringen, om de oorsprongsstatus van bij andere producenten gekochte materialen te documenteren.
• Train verkoop- en logistiekmedewerkers: een oorsprongsverklaring op een factuur is een juridische verklaring van de exporteur, geen marketingtekst.
• Claim geen preferentie als u twijfelt; een onjuiste claim leidt tot navordering na vrijgave en mogelijk tot boetes.