Anti-Damping, Telafi Edici ve Korunma Vergileri Rehberi

Üç araç, üç amaç

Ticari korunma önlemleri normal gümrük vergisine eklenen vergilerdir. DTÖ anlaşmalarıyla izin verilir ve çok yüksek olabilir.

Anti-damping vergisi, normal değerin, genellikle ihracatçı ülkedeki iç piyasa fiyatının veya üretim maliyetinin altında satılan ithalata karşı uygulanır. Telafi edici (sübvansiyona karşı) vergi, yabancı hükümetin verdiği sübvansiyonun etkisini giderir. Korunma önlemleri ise fiyatın adil olup olmadığına bakmaksızın ani ithalat artışına karşı alınır; genellikle tüm menşelere ve çoğu zaman tarife kotasıyla uygulanır.

• Anti-damping ve telafi edici vergi menşeye, çoğu zaman da firmaya özeldir.
• Korunma önlemi tüm ülkelere uygulanır; bazı gelişmekte olan ülkeler muaf tutulabilir.
• Üçü de ürünün koduna ve menşesine bağlıdır; bu yüzden sınıflandırma veya menşe hatası önlemi yanlışlıkla tetikleyebilir ya da atlatabilir.

Önlemler nasıl belirlenir?

Türkiye

Ticaret Bakanlığı (İthalat Genel Müdürlüğü), 3577 sayılı İthalatta Haksız Rekabetin Önlenmesi Hakkında Kanun ile buna dayalı karar ve yönetmelik çerçevesinde soruşturma yürütür. Önlemler GTİP, menşe ve firma oranlarıyla birlikte Resmî Gazete'de tebliğ olarak yayımlanır. Korunma önlemleri ithalatta korunma önlemlerine ilişkin mevzuata göre alınır. Türkiye, anti-damping aracını en sık kullanan ülkelerden biridir.

Önlemler genellikle beş yıl yürürlükte kalır; süre sonunda nihai gözden geçirme soruşturmasıyla uzatılabilir. Türk önlemleri çoğu zaman ton veya kilogram başına ABD doları cinsinden maktu tutar ya da CIF kıymet üzerinden oran olarak belirlenir; bu yüzden tebliğdeki birim ve para cinsine dikkat edin.

Avrupa Birliği

Avrupa Komisyonu, (AB) 2016/1036 sayılı Anti-Damping Tüzüğü ve (AB) 2016/1037 sayılı Sübvansiyona Karşı Tüzük çerçevesinde soruşturma yapar. Geçici vergiler başlangıçtan itibaren yedi-sekiz ay içinde, kesin vergiler 14 ay içinde konulabilir. Önlemler beş yıl sürer ve nihai gözden geçirmeyle uzatılabilir. Vergiler Komisyon Uygulama Tüzüğü olarak yayımlanır ve TARIC'e her ihracatçı için ek kodlarla girilir.

Örnek: Çin menşeli bisikletler 1993'ten beri anti-damping vergisine tabidir. 22 Ekim 2025 tarihli (AB) 2025/2146 sayılı Uygulama Tüzüğü önlemi, Endonezya, Malezya, Sri Lanka, Tunus, Kamboçya, Pakistan ve Filipinler'den gönderilen bisikletlere genişletilmiş hâliyle birlikte yeniden yürürlüğe koydu.

İngiltere

Trade Remedies Authority (TRA) soruşturur ve tavsiye eder; kararı İş ve Ticaret Bakanı verir. Yasal dayanak Taxation (Cross-border Trade) Act 2018'dir. Önlemler UK Online Trade Tariff'te görünür. İngiltere 1 Temmuz 2026'da çelik korunma önleminin yerine yeni bir Steel Trade Measure getirdi: kotalar yaklaşık %51 küçültüldü, kota üstü ithalata %50 vergi uygulanıyor.

Amerika Birleşik Devletleri

İş iki kurum arasında bölünür. Ticaret Bakanlığı (International Trade Administration) damping veya sübvansiyon marjını, ABD Uluslararası Ticaret Komisyonu (USITC) zararı belirler. İthalatçı girişte nakit teminat (cash deposit) öder; nihai vergi daha sonra yıllık idari incelemelerde belirlenir, bu yüzden son fatura teminattan yüksek veya düşük olabilir. Korunma önlemleri 1974 Ticaret Kanunu'nun 201. Bölümüne göre alınır; güneş paneli korunma önlemi 6 Şubat 2026'da sona erdi.

Önlemlerin biçimleri

Ticari korunma önlemi her zaman tek bir yüzde oran değildir. Beyandan önce önlemin hangi biçimde konulduğunu anlamak gerekir:

• Değer üzerinden oran: CIF kıymetin belirli bir yüzdesi; AB önlemlerinde en yaygın biçim.
• Maktu tutar: ton, kilogram veya adet başına belirli bir tutar; Türk önlemlerinde sık görülür ve çoğu zaman ABD doları cinsindendir.
• Asgari ithalat fiyatı: beyan edilen fiyat belirli bir eşiğin altındaysa aradaki fark kadar vergi alınır.
• Fiyat taahhüdü: ihracatçı belirli bir fiyatın altında satmamayı taahhüt eder; taahhüt kapsamındaki faturayla gelen eşya vergiden muaf tutulur.
• Tarife kotası: korunma önlemlerinde kota içindeki miktar vergisiz veya düşük vergiyle girer, kota aşılınca ek vergi uygulanır.

Firmaya özel oran ve nasıl talep edilir?

Soruşturmada işbirliği yapan ihracatçılar genellikle bireysel oran alır. Diğer ihracatçılar, genellikle en yüksek olan “diğer tüm firmalar” oranını öder.

AB'de bireysel oran ancak doğru TARIC ek kodu beyan edilir ve tüzükte öngörülen beyanı taşıyan geçerli bir ticari fatura sunulursa uygulanır. Beyanı üretici firmanın yetkilisi imzalar, firmanın adını belirtir ve eşyanın o firma tarafından üretildiğini beyan eder. Fatura yoksa veya beyan uygun değilse gümrük “diğer tüm firmalar” oranını uygular.

Türkiye'de tebliğde adı geçen firma için belirlenen oranın uygulanması da üreticinin doğru tanımlanmasına ve tebliğin aradığı belgelerin sunulmasına bağlıdır. ABD'de oran girişte beyan edilen dava numarasındaki üretici-ihracatçı eşleşmesine göre belirlenir.

• Sevkiyattan önce tedarikçiden üreticinin tam ticari unvanını ve uygulanacak ek kodu isteyin.
• Tüzükte veya tebliğde adı geçen firmanın tüccar değil üretici olduğunu kontrol edin.
• Beyan metnini ekteki örnekten harfiyen kopyalayın; eksik veya değiştirilmiş metin reddedilir.
• Faturanın, önlemin aradığı şekilde üretici tarafından veya taahhüt kapsamında düzenlendiğinden emin olun.

Dolanma ve “gönderilen” genişletmeler

Önlem üçüncü bir ülke üzerinden sevkiyatla veya orada montajla atlatılırsa, idare önlemi genişletebilir (AB temel tüzüğü md. 13; Türk mevzuatında da benzer hüküm vardır). Genişletme, o ülkeden gönderilen eşyaya, o ülke menşeli beyan edilsin veya edilmesin uygulanır. Üçüncü ülkedeki gerçek üreticiler muafiyet talep edip TARIC ek kodu alabilir; onlar da fatura beyanı sunmak zorundadır.

ABD'de Ticaret Bakanlığı dolanma soruşturmaları yürütür, CBP de Enforce and Protect Act (EAPA) kapsamında vergiden kaçınma soruşturmaları yapar. İngiltere'nin de benzer yetkileri vardır.

Pratik sonuç: Malezya veya Kamboçya'dan gelen bisikletler, üretici muaf değilse AB'de Çin anti-damping vergisini öder. Menşeyle birlikte gönderildiği ülkeyi de mutlaka kontrol edin.

Türk ihracatçılar açısından da durum önemlidir: AB'nin bazı önlemleri Türkiye'den gönderilen eşyaya genişletilebilir ve Türkiye üzerinden yeniden ihracat yapan firmalar soruşturmaya taraf olabilir. Önlem süresi her ülkede kural olarak beş yıldır ve nihai gözden geçirmeyle uzatılabilir.

Örnek hesap: Çin menşeli bisikletler Hollanda'ya

Bir ithalatçı, tüzükte adı geçmeyen bir Çinli üreticinin yaptığı 100 adet motorsuz bisikleti (KN 8712 00 30) ithal ediyor. CIF Rotterdam gümrük kıymeti 10.000 avro.

Konvansiyonel gümrük vergisi: %14 × 10.000 = 1.400 avro.

Anti-damping vergisi: “diğer tüm firmalar” oranı %48,5 (2013'ten beri korunan oran; güncel rakamı TARIC'te (AB) 2025/2146 sayılı Uygulama Tüzüğü önlemi altında doğrulayın) × 10.000 = 4.850 avro.

KDV matrahı: 10.000 + 1.400 + 4.850 = 16.250 avro. Hollanda KDV'si %21 = 3.412,50 avro.

Gerçek maliyet olan vergiler: 6.250 avro, yani gümrük kıymetinin %62,5'i. Sipariş vermeden önce önlem kontrolünün navlun tasarrufundan daha önemli olmasının nedeni budur.

Tarifbase'de önlemler nasıl kontrol edilir?

Tarifbase'deki her kod sayfasının önlemler bölümü, yüklediğimiz AB, İngiltere, ABD ve Türkiye verilerinde o koda kayıtlı anti-damping, telafi edici ve korunma vergilerini; menşe ülkeyi ve mevcutsa firma kodlarını ve hukuki metnin bağlantısını listeler.

Bunu başlangıç noktası olarak kullanın. Beyandan önce resmî kaynağı açın (Resmî Gazete'deki tebliğ, TARIC, UK Online Trade Tariff, ABD Ticaret Bakanlığı dava sayfası ve CBP mesajları); önlemler tüzük veya tebliğle değişir ve geriye yürüyebilir.

Kontrol listesi

• Kod ve menşe doğrulandı; genişletme için gönderilen ülke de kontrol edildi.
• Üretici unvanı ve ek kod tedarikçiden alındı.
• Eşya gelmeden uygun fatura beyanı dosyada.
• Gözden geçirme ve sona erme tarihleri izleniyor; yeni soruşturmalar Resmî Gazete, AB Resmî Gazetesi veya Federal Register'dan takip ediliyor.
• ABD'de idari inceleme sonrası olası daha yüksek nihai vergi için bütçe ayrıldı.