EORI ve Gümrük Kaydı: AB, İngiltere, Türkiye, ABD

Avrupa Birliği'nde EORI

Ekonomik Operatör Kayıt ve Tanımlama (EORI) numarası, Birlik Gümrük Kodu'nun 9. maddesi gereği AB'de gümrük beyannamesi, giriş veya çıkış özet beyanı veren ya da gümrük kararı için başvuran herkes için zorunludur. Ücretsizdir ve tüm üye devletlerde geçerlidir.

Biçimi ülke kodu ile ulusal tanımlayıcıdan oluşur; örneğin DE ile başlayan bir numara. Numara bir kez alınır ve şirket faaliyetini sürdürdükçe geçerli kalır; yalnızca bilgiler değiştiğinde güncellenir. AB'de yerleşik işletmeler yerleşik oldukları üye devletin gümrük idaresine kaydolur. Türk firmaları gibi AB dışı işletmeler, ilk beyanı verdikleri veya ilk karar başvurusunu yaptıkları üye devlette kaydolur. Tek bir AB EORI'si yeterlidir.

• Kimler: ithalatçı ve ihracatçı sıfatıyla beyanda bulunanlar, beyan sahipleri, dolaylı temsilciler, ICS2 giriş özet beyanı veren taşıyıcılar.
• Gerekmeyen durumlar: arada bir ithalat yapan özel kişiler ve beyanı belirli şartlarla temsilci tarafından verilen bazı AB dışı operatörler.
• Geçerlilik kontrolü: Komisyon'un EORI doğrulama hizmeti.

İngiltere'de EORI

Büyük Britanya ile AB dahil herhangi bir ülke arasında eşya taşımak için GB EORI gerekir. Başvuru GOV.UK üzerinden yapılır; numara genellikle dakikalar veya birkaç gün içinde verilir. Kuzey İrlanda'da beyan için veya Windsor Çerçevesi kapsamında risk taşımayan eşya için XI EORI gerekir.

KDV mükellefleri aynı numarayı PVA ve Customs Declaration Service için kullanır; bu sistem eski CHIEF sisteminin yerini ithalatta 2022'de, ihracatta 2024'te aldı.

Türkiye: vergi numarası, yetkiler ve YYS

Türkiye EORI kullanmaz; ayrı bir gümrük kayıt numarası da yoktur. Gümrükte şirketler vergi kimlik numarasıyla, gerçek kişiler T.C. kimlik numarasıyla tanınır. Beyan için ithalatçı gümrük müşavirine temsil yetkisi verir; şirketin vergi dairesine ve ticaret siciline kayıtlı olması gerekir.

Türkiye'deki yetkilendirilmiş ekonomik operatör statüsü Yetkilendirilmiş Yükümlü Statüsü'dür (YYS); 4458 sayılı Gümrük Kanunu'nun 5/A maddesine ve Gümrük İşlemlerinin Kolaylaştırılmasına İlişkin Yönetmelik'e dayanır. Sahipleri daha az kontrol, kendi tesislerinde basitleştirilmiş beyan ve mavi hat gibi kolaylıklardan yararlanır.

AB–Türkiye karşılıklı tanıma (2026)

AB–Türkiye Gümrük İşbirliği Komitesi, 16 Temmuz 2026'da tarafların AEO programlarının karşılıklı tanınmasına ilişkin kararı kabul etti. Karar, operatör bilgilerinin yapılandırılmış biçimde paylaşımı kurulduktan sonra uygulanmaya başlayacak; 13 Ekim 2026'daki 3. Türkiye–AB Yüksek Düzeyli Ticaret Diyaloğu'nda iki taraf uygulama çalışmalarını sürdürme niyetini teyit etti. Türkiye ile İngiltere de Ocak 2026'daki JETCO toplantısında yetkilendirilmiş yükümlülerin karşılıklı tanınması konusunda mutabakata vardı.

ABD: ithalatçı numarası, teminat ve ACE

ABD'de EORI yoktur. Kayıtlı ithalatçı (importer of record), IRS işveren kimlik numarası (EIN), Sosyal Güvenlik numarası veya EIN'i olmayan yabancı şirketler için CBP Form 5106 ile alınan CBP numarası ile tanımlanır. İthalatçıların çoğu, vekâletname verdikleri lisanslı bir gümrük müşaviri (customs broker) aracılığıyla işlem yapar.

Resmî girişlerde gümrük teminatı (customs bond) gerekir: tek işlemlik teminat veya sürekli teminat. Sürekli teminat genellikle önceki yılda ödenen vergi ve ücretlerin %10'u kadardır, en az 50.000 dolardır. 2026'daki yüksek vergi düzeyleri birçok teminatın yeniden boyutlandırılmasını gerektirdi. İadeler elektronik ödendiği için ACE portal hesabı ve ACH iade bilgileri gerekir.

Yabancı bir şirket ABD'de kayıtlı ithalatçı olabilir; ancak tebligat için yerleşik bir temsilci atamalı ve ABD'li bir kefil şirketten teminat almalıdır. Birçok Türk ihracatçı bunun yerine ABD'deki bir şirkete satış yapmayı veya alıcının ithalatçı olmasını tercih eder; böylece sorumluluk gümrüğün ulaşabildiği tarafta kalır.

Türk ihracatçı açısından: kimin numarası beyana yazılır?

Teslim şekli, yurt dışında hangi kayda ihtiyaç duyacağınızı belirler. EXW, FCA, FOB, CIF veya DAP satışlarda varış ülkesinde ithalatçı alıcıdır; beyana alıcının EORI'si veya ABD'de alıcının ithalatçı numarası yazılır. Sizin sorumluluğunuz doğru fatura, doğru GTİP bilgisi ve zamanında menşe belgesidir.

DDP satışta ise varış ülkesinde ithalatçı sizsiniz. AB için ilk beyanı vereceğiniz üye devlette EORI, çoğu durumda KDV kaydı ve dolaylı temsilci; İngiltere için GB EORI ve gerekirse KDV kaydı; ABD için CBP numarası, teminat ve yerleşik temsilci gerekir. Bu yükümlülükler hazır değilse DDP yerine DAP teklif etmek çoğu zaman daha güvenlidir.

Kayıtları güncel tutun: unvan, adres veya vergi numarası değiştiğinde EORI ve ABD ithalatçı kaydı da güncellenmelidir; aksi hâlde beyanname ile ticari belgeler arasındaki uyumsuzluk kontrol sebebi olur.

Sıkça unutulan diğer kayıtlar

EORI veya ithalatçı numarası yalnızca ilk adımdır. Eşyaya ve taşıma şekline göre, eşya gelmeden başka kayıtların da hazır olması gerekir.

• AB: 1 Ocak 2026'dan beri yılda 50 tonun üzerinde SKDM (CBAM) eşyası ithal edenler için yetkili SKDM beyan sahibi statüsü; taşıyıcıların, bazı durumlarda ithalatçının ICS2 giriş özet beyanı; B2C satıcılar için IOSS kaydı.
• AB ve İngiltere: alkol, tütün ve enerji ürünleri için tüketim vergisi kayıtları; çift kullanımlı eşya gibi kontrollü eşya için lisanslar.
• İngiltere: tüketiciye 135 sterline kadar eşya satan yurt dışı satıcılar için KDV kaydı ve eşyanıza uygulanan ürüne özgü programlar.
• ABD: deniz yükünde yurt dışında yüklemeden en az 24 saat önce Importer Security Filing (ISF 10+2); gıdada FDA tesis kaydı ve ön bildirim; düzenlemeye tabi eşyada USDA, EPA veya Tüketici Ürünleri Güvenliği Komisyonu gibi kurumların şartları.
• Türkiye: ürün güvenliği denetimleri için TAREKS hesabı; gıda, ilaç, telekomünikasyon cihazı ve kimyasallarda ilgili kurumun izinleri.

Sık yapılan hatalar

İlk sevkiyatta gecikmelerin çoğu bunlardan kaynaklanır:

• İthalatçının kendi numarası yerine nakliye firmasının EORI'sini kullanmak; bu, beyana yanlış tarafı yazar.
• İngiltere EORI'sinin AB'de geçerli olduğunu sanmak veya tersini.
• AB dışı şirketi hiç beyan vermeyeceği bir üye devlette kaydettirip temsil kurallarını kontrol etmeden başka yerde beyan vermek.
• Varış ülkesinde ithalatçı sıfatıyla işlem yapamayacakken DDP satış yapmak.
• Vergi düzeyleri arttıktan sonra ABD teminatını eski tutarda bırakmak; bu, teminat yetersizliği bildirimine ve yükün bekletilmesine yol açabilir.

AEO'nun temelleri

Yetkilendirilmiş ekonomik operatör programları, bir şirketin gümrük mevzuatına uyumunun, kayıt düzeninin, mali yeterliliğinin ve güvenlik statüsü için tedarik zinciri güvenliğinin belirlenmiş standartları karşıladığını belgeler.

• AB: Birlik Gümrük Kodu'nun 38. maddesine göre AEOC (gümrük basitleştirmeleri) ve AEOS (güvenlik ve emniyet). Daha az kontrol, öncelikli işlem ve azaltılmış teminat sağlar. Yeni Birlik Gümrük Kodu'na göre AB dışındaki e-ticaret satıcıları AEO statülü bir dolaylı temsilci kullanmak zorunda kalacak.
• İngiltere: HMRC'nin AEO sertifikası; AB ve diğer ülkelerle karşılıklı tanınır.
• ABD: C-TPAT (Customs Trade Partnership Against Terrorism); AB, Japonya ve diğerleriyle karşılıklı tanıma düzenlemeleri vardır.
• Türkiye: YYS; AB ile karşılıklı tanıma Temmuz 2026'da kabul edildi, uygulamanın başlaması bekleniyor.

İlk sevkiyattan önce kayıt kontrol listesi

• AB: doğru üye devlette EORI, KDV numarası, varsa ithalat KDV'si erteleme lisansı.
• İngiltere: GB EORI, KDV kaydı, PVA kurulumu, müşavir aracılığıyla Customs Declaration Service erişimi.
• Türkiye: vergi numarası, ticaret sicili, müşavire temsil yetkisi, ürün güvenliği başvuruları için TAREKS kullanıcı hesabı.
• ABD: IRS numarası veya CBP Form 5106, gümrük teminatı, ACE portal ve ACH iade kurulumu, müşavire vekâletname.
• Hepsi: düzenli ithalat yapıyorsanız AEO, YYS veya C-TPAT değerlendirildi.
• Hepsi: numaralar, yetki belgeleri ve teminatlar tek bir dosyada tutuluyor; şirket bilgisi değiştiğinde her ülkedeki kayıt aynı gün güncelleniyor.