GTİP Nasıl Bulunur? Adım Adım Eşya Sınıflandırması

GTİP nedir, rakamlar neyi anlatır?

Armonize Sistem (HS), Dünya Gümrük Örgütü'nün (DGÖ) hazırladığı ve 200'den fazla ekonominin kullandığı eşya isimlendirmesidir. Her gümrük kodunun ilk altı hanesini belirler: ilk iki hane fasıl, ilk dört hane pozisyon, altı hane alt pozisyondur.

Türkiye'de kullanılan Gümrük Tarife İstatistik Pozisyonu (GTİP) 12 hanelidir. İlk altı hane HS ile aynıdır; 7. ve 8. haneler gümrük birliği gereği AB Kombine Nomanklatürü'nü (KN) izler; son dört hane ulusal ayrımlardır ve vergi oranları, ticaret politikası önlemleri ile istatistik için kullanılır.

Diğer tarifeler de kendi hanelerini ekler: AB'de 8 haneli KN ve ithalat önlemleri için 10 haneli TARIC, İngiltere'de 10 haneli commodity code, ABD'de 8 haneli tarife satırı ve 2 haneli istatistik eki (HTSUS).

GTİP; gümrük vergisini, ilave gümrük vergisini (İGV), anti-damping gibi önlemleri, gözetim ve TAREKS denetimini, izin ve lisansları ve dış ticaret istatistiğini belirler. Yanlış GTİP, yıllarca fark edilmese bile yanlış beyandır.

Yürürlükteki sürüm HS 2022'dir. DGÖ, bir sonraki sürüm olan HS 2028'i kabul etti; 1 Ocak 2028'de yürürlüğe girecek. O tarihte tarifeler yeniden kodlanacağı için bugün kullandığınız kodlar değişebilir.

Sınıflandırmada hukuki sıralama

Sınıflandırma anahtar kelime aramasıyla değil, hukuki metinlerle yapılır. Bağlayıcılık sırasıyla dayanaklar şunlardır:

• Pozisyon metinleri ile bölüm ve fasıl notları (hukuken bağlayıcı).
• Armonize Sistem Sözleşmesi'nin parçası olan Genel Yorum Kuralları (GYK 1–6).
• Ulusal ek notlar: Türk Gümrük Tarife Cetveli notları, KN ek notları, ABD ek notları.
• İzahnameler: DGÖ Armonize Sistem İzahnameleri ve AB'de KN İzahnameleri. Bağlayıcı değildir ama idare ve mahkemeler büyük ölçüde bunlara uyar.
• AB sınıflandırma tüzükleri, DGÖ sınıflandırma görüşleri ve yargı kararları.
• Firmalara verilen bağlayıcı tarife bilgileri: tarif edilen eşya için idareyi ve sahibini bağlar.

Genel Yorum Kuralları uygulamada

Altı kural sırayla uygulanır. Bir kural sonucu belirlemiyorsa bir sonrakine geçilir.

GYK 1: önce pozisyon metni ve notlar

Sınıflandırma, pozisyon metinlerine ve ilgili bölüm ve fasıl notlarına göre yapılır. Bölüm ve fasıl başlıkları yalnızca yol göstericidir. Eşyanın çoğu yalnızca GYK 1 ile sınıflandırılır; bu yüzden notları okumak en faydalı alışkanlıktır.

GYK 2: eksik eşya ve karışımlar

GYK 2(a), tamamlanmış eşyanın esas karakterini taşıyan eksik veya bitmemiş eşyayı ve monte edilmemiş ya da sökülmüş hâlde gelen eşyayı tamamlanmış eşyanın pozisyonuna sokar. GYK 2(b) ise bir maddeyi tarif eden pozisyonu o maddenin başka maddelerle karışımlarına da genişletir ve sizi GYK 3'e yönlendirir.

GYK 3: iki pozisyon birden uyuyorsa

3(a): en özel tanım genel tanıma tercih edilir. 3(b): karışımlar, birleşik eşya ve perakende satış için hazırlanmış takımlar, esas karakterini veren bileşene göre sınıflandırılır. 3(c): hiçbiri sonuç vermezse numara sırasına göre en son gelen pozisyon seçilir.

GYK 4, 5 ve 6

GYK 4, eşyayı en çok benzediği eşyanın pozisyonuna koyar; nadiren kullanılan son çaredir. GYK 5, kutular ve ambalajlarla ilgilidir: eşyaya özel yapılmış ve onunla birlikte sunulan kutular eşyayı izler, normal ambalaj içindeki eşyayla birlikte sınıflandırılır. GYK 6 aynı mantığı alt pozisyon düzeyinde uygular: yalnızca aynı düzeydeki alt pozisyonlar karşılaştırılır ve alt pozisyon notları dikkate alınır.

Yedi adımlı pratik yöntem

Her yeni ürün için bu sırayı izleyin ve her adımı yazılı kaydedin. Bu kayıt, sonradan kontrolde en güçlü savunmanızdır.

• Ürünü tam tarif edin: malzeme, ağırlıkça bileşim, işlev, çalışma şekli, sunuluş biçimi (takım, set, perakende ambalaj) ve durumu (tamamlanmış, yarı mamul, sökülmüş).
• Aday bölüm ve fasılları bulun. Bölüm ve fasıl notlarını, özellikle hariç tutma hükümlerini okuyun (örneğin XVI. Bölüm notları genel kullanıma mahsus birçok parçayı dışarıda bırakır).
• Dört haneli pozisyonu metin ve notlara göre seçin (GYK 1). İki pozisyon uyuyorsa GYK 3'ü uygulayın.
• Altı haneli alt pozisyonu GYK 6 ile, yalnızca aynı girinti düzeyindeki seçenekleri karşılaştırarak seçin.
• İthalat ülkesinin ulusal hanelerini ekleyin (GTİP, KN/TARIC, UK commodity code, HTSUS) ve ulusal notları okuyun.
• İzahnameleri, sınıflandırma tüzüklerini ve benzer eşya için verilmiş bağlayıcı kararları kontrol edin (Ticaret Bakanlığı BTB kararları, AB EBTI, ABD CROSS).
• Şüphe sürüyorsa veya vergi farkı önemliyse, büyük hacimli ithalattan önce bağlayıcı tarife bilgisi isteyin.

Bağlayıcı tarife bilgisi: BTB, BTI, CBP kararları, ATaR

Bağlayıcı karar, kapsadığı eşya için sonradan yapılabilecek bir yeniden sınıflandırmaya karşı sizi korur. Başvuruya teknik föy, fotoğraf, bileşim bilgisi ve gerekiyorsa numune ekleyin.

Türkiye: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTB)

Ticaret Bakanlığı, 4458 sayılı Gümrük Kanunu çerçevesinde başvuru üzerine BTB verir. BTB üç yıl geçerlidir ve sahibi tarafından kullanıldığında tarif edilen eşya için idareyi bağlar. Beyannamede BTB numarasının belirtilmesi gerekir.

AB: Bağlayıcı Tarife Bilgisi (BTI)

Birlik Gümrük Kodu'nun (952/2013 sayılı Tüzük) 33. maddesine göre bir üye devletin gümrük idaresi verir; tüm AB'de üç yıl geçerlidir. Verilmiş BTI'lar, gizli bilgiler çıkarılmış olarak Komisyon'un EBTI veri tabanında aranabilir.

ABD: CBP kararları

CBP, 19 CFR Part 177 kapsamında bağlayıcı karar verir. Kararlar CROSS veri tabanında yayımlanır. Benzer eşya için güvenilir bir rehberdir; ancak resmen yalnızca kararda tarif edilen işlem bağlanır.

İngiltere: Advance Tariff Ruling (ATaR)

HMRC, Büyük Britanya'ya ithal edilen veya oradan ihraç edilen eşya için ATaR verir; üç yıl boyunca HMRC'yi ve sahibini bağlar. Kuzey İrlanda'da Windsor Çerçevesi kapsamındaki eşya için AB BTI kuralları uygulanır.

Örnek: paslanmaz çelik vakumlu termos şişe

Ürün: çift cidarlı, vakumla yalıtılmış, 750 ml paslanmaz çelik içecek şişesi; plastik vidalı kapaklı, boş ve perakende kutusunda satılıyor.

1. adım: İlk akla gelen 73. Fasıl (demir veya çelikten eşya), 7323 pozisyonu, sofra ve mutfak eşyasıdır. Ancak 9617 pozisyonu vakumlu termoslar ve diğer vakumlu kapları, tam olarak, kapsar. Vakumla yalıtılmış şişe bir vakumlu kaptır.

2. adım: 73. Fasıl notları ve 96. Fasıl notları ürünü 9617'den dışlamaz. 9617, 7323'ten daha özeldir; GYK 1 (gerekirse GYK 3(a)) 9617'ye götürür.

3. adım: 9617 altı hane düzeyinde bölünmez; HS kodu 9617.00'dır.

4. adım: Türk Gümrük Tarife Cetveli'nde 9617.00 altındaki 12 haneli ayrımları okuyun ve Bakanlığın benzer eşya için verdiği BTB'lere bakın; AB'ye ihracatta KN ayrımlarını ve EBTI kayıtlarını kontrol edin.

5. adım: Şişe yalnızca çift cidarlı olup vakumlu değilse 9617 uygulanmaz ve 7323'e dönülür. Tedarikçiden teyit edip kaydetmeniz gereken teknik bilgi tam olarak budur.

Sık yapılan hatalar

Uygulamada hataların büyük kısmı birkaç alışkanlıktan doğar:

• İhracatçının faturasındaki kodu aynen kullanmak. İlk altı hane doğru olabilir, ulusal haneler nadiren doğrudur ve beyandan ihracatçı değil siz sorumlusunuz.
• Eşyayı pozisyon metni ve notlar yerine kullanım amacına veya ticari adına göre sınıflandırmak.
• Bölüm ve fasıl notlarındaki hariç tutmaları atlamak; örneğin makine fasıllarında genel kullanıma mahsus parçalar (XV. Bölüm).
• İzahnameleri ya tamamen yok saymak ya da kanun hükmü gibi görmek.
• Perakende satış için hazırlanmış takım olmayan eşyaya GYK 3(b) uygulamak.
• 1 Ocak'taki yıllık tarife değişikliklerini ve 2028'deki HS değişikliğini takip etmemek.
• Düşük oran için kod seçmek. Gümrük eşyaya bakar ve yanlış beyanın cezası ağırdır.

Beyan öncesi kontrol listesi

• Bileşim, işlev ve fotoğrafları içeren ürün dosyası hazır.
• Notlar ve GYK gerekçesi yazılı.
• İzahnameler ve benzer bağlayıcı kararlar kontrol edildi.
• Ulusal haneler ithalat ülkesinin güncel tarifesinden doğrulandı.
• Koda bağlı önlemler kontrol edildi: İGV, anti-damping, gözetim, TAREKS, izinler.
• Vergi veya önlem farkı önemliyse BTB başvurusu yapıldı.